Günlük yaşamın yoğun temposu içinde çoğumuz zaman zaman unutkanlık yaşayabiliriz. Anahtarları unutmak, randevuları karıştırmak ya da bir ismi hatırlayamamak oldukça yaygındır. Ancak unutkanlık her zaman masum değildir. Özellikle son yıllarda artan yaşam süresi ile birlikte, bunama (demans) hastalıkları giderek daha önemli bir sağlık sorunu haline gelmiştir.
Güncel bilimsel çalışmalar, dünya genelinde yaklaşık 55 milyondan fazla kişinin demans ile yaşadığını ve bu sayının önümüzdeki yıllarda artacağını göstermektedir. Bu nedenle unutkanlık şikâyetlerini doğru değerlendirmek büyük önem taşır. Özellikle genç bireylerdeki dikkat bozuklukları unutkanlık oluşturan faktörlerdendir. Yaşlılık depresyonu da bunama ile sık karışabilen durumlardandır.
Unutkanlığın ardında tek bir neden yoktur
Unutkanlık tek bir nedene bağlı değildir. Pek çok farklı faktör bu duruma yol açabilir:
• Stres ve yoğun yaşam temposu
• Uyku bozuklukları
• Depresyon ve anksiyete
• Vitamin eksiklikleri (özellikle B12)
• Tiroid hastalıkları
• Bazı ilaçların yan etkileri
Bu tür durumlara bağlı gelişen unutkanlık genellikle geri dönüşümlüdür ve altta yatan neden tedavi edildiğinde düzelme görülür.
Her unutkanlık bunama değildir, ancak bazı sinyaller ciddiye alınmalıdır
Her unutkanlık bunama değildir ancak bazı belirtiler dikkat gerektirir:
• Aynı soruları tekrar tekrar sormak
• Yakın geçmişte yaşanan olayları hatırlayamamak
• Günlük işleri (yemek yapmak, fatura ödemek gibi) yapmada zorlanma
• Yol bulma güçlüğü
• Kişilik ve davranış değişiklikleri
• Semptomların giderek kötüleşmesi
• Yeni şeyler öğrenmede güçlük yaşamak dikkatle değerlendirilmesi gereken semptomlardır.
Bu tür belirtiler varsa mutlaka bir uzmana başvurulmalıdır.
Demans, yalnızca unutkanlıktan ibaret değildir
Demans, hafıza başta olmak üzere düşünme, konuşma ve günlük yaşam becerilerinde ilerleyici bozulma ile karakterize bir hastalık grubudur. En sık nedeni Alzheimer hastalığıdır. Güncel araştırmalar, Alzheimer hastalığında beyinde amiloid ve tau protein birikimi, nöroinflamasyon ve sinir hücre kaybının önemli rol oynadığını göstermektedir. Ayrıca damar sağlığı ile beyin sağlığı arasındaki güçlü ilişki de giderek daha iyi anlaşılmaktadır.
Demans tek bir hastalık değildir, farklı tipleri vardır:
Alzheimer Hastalığı: En sık görülen demans türüdür. Genellikle sinsi başlangıçlıdır ve ilk olarak unutkanlık ile kendini gösterir.
Vasküler Demans: Beyin damar hastalıklarına bağlı gelişir. İnme öyküsü olan kişilerde daha sık görülür.
Lewy Cisimcikli Demans: Görsel halüsinasyonlar, dalgalı bilinç durumu ve Parkinson benzeri belirtilerle karakterizedir.
Frontotemporal Demans: Daha genç yaşlarda görülebilir. Davranış ve kişilik değişiklikleri ön plandadır.
Son yıllarda yapılan çalışmalar, demansın sadece yaşlanmanın kaçınılmaz bir sonucu olmadığını ortaya koymuştur. Araştırmalar, aşağıdaki faktörlerin demans riskini önemli ölçüde etkilediğini göstermektedir:
• Yüksek tansiyon
• Diyabet
• Obezite
• Sigara kullanımı
• Fiziksel hareketsizlik
• Sosyal izolasyon
• Diş enfeksiyonları
Doğru yönetim ile hastalığın seyri yavaşlatılabilir
Demansın kesin tedavisi henüz mümkün olmasa da, hastalığın ilerlemesini yavaşlatan ve yaşam kalitesini artıran birçok yaklaşım bulunmaktadır. Alzheimer hastalığında kullanılan bazı ilaçlar, hafıza ve bilişsel işlevlerde kısmi iyileşme sağlayabilir. Ayrıca son yıllarda geliştirilen amiloid hedefli tedaviler, erken evre hastalarda umut verici sonuçlar göstermektedir.
• Zihinsel egzersizler
• Sosyal aktiviteler
• Günlük rutinlerin düzenlenmesi
• Düzenli egzersiz
• Akdeniz tipi beslenme (Zeytinyağı, balık, yeşil yapraklı sebzeler, kuruyemişler, tam tahıllar)
• Kaliteli uyku: Uyku sırasında beyinde biriken toksik proteinlerin temizlendiği gösterilmiştir.
• Sosyal etkileşim
Bu faktörler sadece hastalığın ilerlemesini değil, aynı zamanda ortaya çıkmasını da geciktirebilir.
Beyin sağlığını korumak aslında düşündüğümüzden daha mümkün
Beyin sağlığını korumak için alınabilecek önlemler oldukça basittir:
✔ Düzenli fiziksel aktivite (Egzersiz, hem damar sağlığını hem de nöroplastisiteyi destekler.)
✔ Sağlıklı beslenme
✔ Yeni şeyler öğrenmek
✔ Sosyal ilişkileri sürdürmek
✔ Kronik hastalıkları kontrol altında tutmak
Bazı takviyelerin belli durumlarda kullanılmasının yararlarından yayınlarda bahsedilmektedir ancak her türlü takviye gıda hekim kontrolünde kullanılmalıdır. Bunlar; omega-3 yağ asitleri, ginkgo biloba, koenzim Q10, vitamin E, sitikolin
Erken fark etmek, en güçlü adımdır
Unutkanlık her zaman ciddi bir hastalığın habercisi değildir; ancak bazı durumlarda erken dönemde müdahale edilmesi gereken önemli bir bulgu olabilir.
Günümüzde bilim, demans hastalıklarının erken tanı ve yönetiminde hızla ilerlemektedir. Bu nedenle unutkanlık şikâyetlerini göz ardı etmek yerine, gerektiğinde bir uzmana başvurmak büyük önem taşır.
Unutmayalım; erken farkındalık, sağlıklı bir yaşam için en güçlü adımdır.
Uzm. Dr. Hilal TAŞTEKİN TOZ
Nöroloji
Medicana Çamlıca Hastanesi
